ผศ.พญ. ฉัตรอรุณ ศัลยแพทย์หัวใจแถวหน้า กับเทคนิคซ่อมลิ้นหัวใจ Ross Procedure ที่ช่วยพลิกชีวิตผู้ป่วย
หัวใจ คืออวัยวะที่ทำงานไม่มีวันหยุด และสำหรับ ผศ.พญ. ฉัตรอรุณ ริมสุขเจริญชัย หัวใจคือความมหัศจรรย์ที่สร้างความหลงใหลให้คุณหมอมาตั้งแต่สมัยเป็นนักศึกษาแพทย์ ด้วยลักษณะเฉพาะของโรคที่ความแม่นยำของ “สองมือ” ศัลยแพทย์สามารถเปลี่ยนผลลัพธ์จากวิกฤตให้เป็นการรักษาที่หายขาดได้
ในบทความ MedPark Stories ตอนนี้ เราจะพาไปทำความรู้จักกับศัลยแพทย์หัวใจและทรวงอก ที่มีพื้นที่ทำงานอยู่ในช่องอกของมนุษย์ และเชื่อว่าการผ่าตัดหัวใจไม่ใช่แค่การรักษา แต่คือการคืนคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดให้กับผู้ป่วย
ศัลยแพทย์หัวใจและทรวงอก ประสบการณ์จากสถาบันระดับโลก
ความมุ่งมั่นที่จะเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านศัลยศาสตร์หัวใจและทรวงอก ทำให้คุณหมอฉัตรอรุณออกเดินทางไปสั่งสมประสบการณ์กับปรมาจารย์ระดับโลกในสถาบันชั้นนำ อาทิ
- AATS Graham Foundation Fellowship ณ University Hospital of Saarland ประเทศเยอรมนี ภายใต้การกำกับดูแลของ ศาสตราจารย์ Hans Joachim Schaefers ผู้มีชื่อเสียงระดับโลกในการซ่อมแซมลิ้นหัวใจ Aortic
- Advanced Adult Cardiac Surgery Fellowship ณ The Mount Sinai Hospital ประเทศสหรัฐอเมริกา ภายใต้การกำกับดูแลของ ศาสตราจารย์ David H. Adams ผู้เชี่ยวชาญด้านการ ผ่าตัดซ่อมแซมลิ้นหัวใจไมตรัล
- Assistant Professor of Cardiovascular Surgery ดำรงตำแหน่งผู้ช่วยศาสตราจารย์ด้านศัลยศาสตร์หัวใจ ณ Icahn School of Medicine at Mount Sinai
“การได้ร่วมงานกับอาจารย์ที่เก่ง ๆ ทำให้เรายิ่งพัฒนาฝีมือ และได้เห็นทิศทางชัดเจนว่าต้องการยกระดับงานของเราให้เชี่ยวชาญยิ่งขึ้น เฉพาะทางยิ่งขึ้น และสามารถทำประโยชน์ได้สูงสุดค่ะ”
เมื่อได้คลุกคลีกับงาน ศัลยแพทย์หัวใจ ที่เชี่ยวชาญด้านลิ้นหัวใจโดยตรง ทำให้คุณหมอฉัตรอรุณแน่วแน่ที่จะศึกษาการ ผ่าตัดรักษาลิ้นหัวใจ ในระดับลึกซึ้ง
จากเปลี่ยนลิ้นหัวใจเป็นซ่อมลิ้นหัวใจ ทางเลือกที่ต้องใช้ความประณีต
การรักษาโรคลิ้นหัวใจตีบหรือรั่ว มีรายละเอียดที่แตกต่างกันออกไป ลิ้นหัวใจเปรียบเสมือนงานศิลปะ เพราะลักษณะลิ้นหัวใจของแต่ละคนไม่เหมือนกันเลย
“การผ่าตัดเปลี่ยนลิ้นหัวใจ อาจมีความซับซ้อนน้อย เนื่องจากเป็นการเปลี่ยนอวัยวะทั้งชิ้น แต่การ ผ่าตัดซ่อมลิ้นหัวใจ นั้นยากกว่า เพราะต้องปรับเปลี่ยนตามความแตกต่างของโครงสร้างเดิมของอวัยวะผู้ป่วยแต่ละราย อย่างไรก็ตาม การซ่อมลิ้นหัวใจเดิมมักให้ผลลัพธ์ที่ดีกว่าในระยะยาว เพราะมีความคงทนกว่า ไม่ต้องรับประทานยาละลายลิ่มเลือดตลอดชีวิต และช่วยพลิกชีวิตของผู้ป่วยได้จริง”
“เมื่อสิบกว่าปีที่แล้ว มีโอกาสได้ไปเจอกับอาจารย์ที่มีชื่อเสียงเรื่องการผ่าตัดซ่อมลิ้นหัวใจ Aortic ซึ่งสมัยนั้นแทบไม่มีใครซ่อมเลยค่ะ เลยรู้สึกว่าเท่มาก ๆ จนมีโอกาสได้ไปเรียนกับเขาที่เยอรมนี อาจารย์เป็นคนคิดค้นวิธีการซ่อมแบบใหม่ เราที่ไปศึกษาก็ได้ไปเป็นศิษย์รักเลยก็ว่าได้ ”
“และต่อมาก็ได้มาเจออาจารย์ท่านที่ดังเรื่องผ่าตัดซ่อมลิ้นหัวใจ Mitral ตอนท่านมาให้ความรู้ที่เชียงใหม่แล้วเรามีโอกาสเข้าไปช่วยผ่าตัด เขาก็ชวนไปเรียนที่อเมริกา เลยนับว่าตัวเองโชคดีที่ได้เจออาจารย์เก่ง ๆ ทั้งสองท่านค่ะ”
ประสบการณ์จากการทำงานเป็นศัลยแพทย์หัวใจและทรวงอกที่ The Mount Sinai Hospital ทำให้คุณหมอเห็นระบบการทำงาน เทคโนโลยี และเครื่องมือที่ล้ำสมัย โดยเฉพาะการใช้เทคโนโลยีแผลเล็กและการใช้กล้องช่วยผ่าตัด อย่างไรก็ตาม คุณหมอย้ำว่าแก่นสำคัญคือ เทคนิคการใช้มือและสายตาของศัลยแพทย์ที่ต้องสัมพันธ์กันอย่างสมบูรณ์แบบ
Ross Procedure: ‘การย้ายลิ้นหัวใจ’ ศาสตร์ขั้นสูงที่ต้องใช้หมอที่มีประสบการณ์
ในกรณีที่ลิ้นหัวใจเดิมเสียหายจนไม่สามารถซ่อมได้หรือเล็กมาก แต่ผู้ป่วยยังต้องการใช้ลิ้นหัวใจของตนเอง จะมีวิธีที่แอดวานซ์กว่าการซ่อม คือ การย้ายลิ้นหัวใจ
โดยนำลิ้นหัวใจข้างขวา (Pulmonary Valve) มาใส่แทน Aortic valve ที่อยู่ข้างซ้ายที่เสียไป (เนื่องจากข้างซ้ายต้องรับแรงดันเลือดสูงจึงมีความสำคัญมากกว่า) แล้วนำลิ้นหัวใจของผู้บริจาคมาใส่แทนในฝั่งขวา
วิธีนี้มีประโยชน์อย่างยิ่งโดยเฉพาะใน “ผู้ป่วยเด็ก” เพราะลิ้นหัวใจที่มีชีวิตจะสามารถเติบโตไปพร้อมกับร่างกายของเด็กได้ ต่างจากการใช้ลิ้นหัวใจเทียมที่ขนาดจะคงที่ตลอดไป ไม่เหมาะสมกับร่างกายที่โตขึ้น
นอกจากนี้วิธีนี้ก็มีประโยชน์มากในผู้ป่วยกลุ่ม Young Adults คือผู้ใหญ่ที่คาดว่ายังมีอายุไขได้อีกนานและต้องการมีประสิทธิภาพ/สมรรถภาพร่างกาย และมีคุณภาพชีวิตได้เหมือนคนปกติ
สำหรับลิ้นหัวใจที่มีผู้บริจาคนั้น ในประเทศไทยสามารถรับได้จาก สภากาชาดไทย ซึ่งที่นั่น คุณหมอฉัตรอรุณ ก็มีตำแหน่งเป็น ที่ปรึกษาด้านการจัดทำลิ้นหัวใจ ของคลังเนื้อเยื่อศูนย์รับบริจาคอวัยวะสภากาชาดไทย อีกด้วย
นอกจากตำแหน่งที่ปรึกษาแล้ว คุณหมอยังเป็นผู้ริเริ่มนำเทคโนโลยีการเก็บรักษาเนื้อเยื่อแบบล้างเซลล์ (Decellularized Tissue) เข้ามาใช้ในประเทศไทยเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษาให้ทัดเทียมสากล
“ในต่างประเทศ วิธีการล้างเซลล์เก็บเนื้อเยื่อ เป็นวิธีใหม่มากๆ และถือเป็นมาตรฐานสากล และการเก็บเนื้อเนื่อแบบสดแทนการแช่แข็ง ทำให้สะดวกต่อการขนส่งและการนำไปใช้มากกว่า จึงได้ประสานงาน และริเริ่มนำเข้ามาใช้ในประเทศไทย เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน การเก็บรักษาและขนส่งลิ้นหัวใจเนื้อเยื่อค่ะ”
ผ่าตัดหัวใจ ความปลอดภัยของผู้ป่วยคือหัวใจหลัก
“ผ่าตัดหัวใจแล้วผู้ป่วยเสียชีวิต ไม่ใช่ความโชคร้ายของผู้ป่วย เพราะความจริงแล้ว ผู้ป่วยไม่ควรเสียชีวิตเพราะเราผ่าตัดเขาค่ะ”
คุณหมอให้ความสำคัญกับการเตรียมความพร้อมก่อน ผ่าตัดหัวใจ อย่างเคร่งครัด แพทย์ต้องคัดกรองและประเมินความเสี่ยงอย่างละเอียดรอบคอบ สื่อสารกับผู้ป่วยให้เข้าใจถึงโอกาสสำเร็จ หากประเมินแล้วมีความเสี่ยงสูงเกินไปก็ต้องแจ้งตามจริง ด้วยแนวคิดนี้ทำให้คุณหมอมีความเชื่อมั่นว่า เมื่อตัดสินใจลงมือผ่าตัดแล้ว ต้องสามารถรักษาชีวิตและช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้
ทำงานหนัก ผ่อนคลายเต็มที่
ปัจจุบัน ผศ.พญ. ฉัตรอรุณ นอกจากจะเป็นศัลยแพทย์หัวใจที่โรงพยาบาลเมดพาร์คแล้ว ยังดำรงตำแหน่งอาจารย์พิเศษ ภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ทั้งยังเป็นที่ปรึกษาด้านการจัดทำลิ้นหัวใจและคลังเนื้อเยื่อ สภากาชาดไทย อีกด้วย
นอกเหนือจากเวลาในห้องผ่าตัด คุณหมอเลือกใช้เวลาว่างไปกับกิจกรรมที่ช่วยผ่อนคลายความตึงเครียด เช่น การดำน้ำลึก (Scuba Diving) ซึ่งเป็นการท้าทายตัวเองและได้อยู่กับธรรมชาติ รวมถึงการออกเดินทางท่องเที่ยวเพื่อพบเจอสิ่งใหม่ ๆ จนเพื่อนฝูงมักแซวเสมอว่าดูไม่ออกว่าเป็นศัลยแพทย์ผ่าตัดเพราะมีแต่รูปท่องเที่ยว
และนี่คืออีกหนึ่งแง่มุมของศัลยแพทย์มากประสบการณ์ ผู้มีส่วนในการบุกเบิกวิธีการใหม่ ๆ ที่เป็นประโยชน์ในวงการศัลยกรรมหัวใจและทรวงอก ที่มีทั้งความมุ่งมั่น กระตือรือร้นที่จะเรียนรู้ และเพิ่มพูนทักษะเพื่อประสิทธิภาพและผลลัพธ์ที่ดีสำหรับผู้ป่วยทุกราย