ประสบการณ์ ทำบายพาส (CABG) รักษาโรคหัวใจ ในผู้ป่วยนักวิ่งมาราธอน
เรื่องราวของคุณไพศาล ในวัย 77 ปี ที่ออกกำลังกายเป็นประจำ แม้จะวิ่ง 10 หรือ 20 กิโลเมตร ก็ไม่มีอาการผิดปกติให้เห็น แต่เมื่อได้รับการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจและฉีดสี กลับพบว่า หัวใจเต้นผิดจังหวะ (Heart Arrhythmia) รวมถึงหลอดเลือดหัวใจตีบ (coronary artery disease)
ออกกำลังกายสม่ำเสมอ แต่ตรวจเจอ “โรคหัวใจ”
โรคหัวใจ คือความผิดปกติของโครงสร้างหรือการทำงานของหัวใจ เช่น ผิดปกติที่หลอดเลือดหัวใจ กล้ามเนื้อหัวใจ เยื่อหุ้มหัวใจ รวมถึงหัวใจเต้นผิดจังหวะ ซึ่งส่งผลต่อการสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกาย โดยหัวใจทำงานด้วยระบบไฟฟ้าที่ควบคุมจังหวะการเต้น หากระบบนี้ผิดปกติ อาจทำให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะและอาการจากโรคหัวใจตามมา
“ผมออกกำลังกายตั้งแต่ยังเป็นหนุ่ม…” คุณไพศาล วัย 77 ปี เล่าถึงเรื่องราวในชีวิตของตนที่เล่นกีฬามาตลอด ทั้งการเล่นแบดมินตันจนถึงอายุ 38 แล้วจึงผันตัวมาเป็นนักวิ่ง และแม้อายุจะเยอะแล้ว ก็ยังคงวิ่งอยู่เป็นประจำ ด้วยสปิริตนักกีฬาในตัวคุณไพศาล ยังคงสามารถแข่งวิ่ง 10 กิโลเมตร รุ่นอายุมากกว่า 70 ปีได้ ถือเป็นผู้สูงอายุที่ดูแลสุขภาพร่างกายของตนได้ดี แต่แล้ว ภัยอันตรายที่คาดไม่ถึงก็เกิดขึ้น ทั้ง ๆ ที่ออกกำลังกายมาโดยตลอด และไม่มีอาการของความผิดปกติใด ๆ แสดงออกมา แต่จากผลตรวจสุขภาพ กลับเจอ ความผิดปกติที่หัวใจอย่างรุนแรง
หัวใจเต้นผิดจังหวะ (Heart Arrhythmia)…ความผิดปกติที่อาจส่งผลไปถึงสมอง
พญ. ศนิศรา จันทรจำนง ผู้ชำนาญการด้านการตรวจสรีรวิทยาไฟฟ้าหัวใจ โรงพยาบาลเมดพาร์ค บอกเล่าเรื่องราวตั้งแต่ได้เจอคุณไพศาลครั้งแรก และพบว่ามีอาการหัวใจเต้นผิดจังหวะถึง 2 ประเภท ในหัวใจทั้งห้องบนและห้องล่าง โดยมีภาวะหัวใจห้องบนสั่นพริ้ว และหัวใจห้องล่างเต้นช้าผิดปกติ เนื่องจากกระแสไฟฟ้านั้นส่งมาได้ไม่ถึงห้องหัวใจด้านล่าง โดยชีพจรเต้นช้าที่สุดอยู่ที่ 25 ครั้ง/นาที ในขณะที่ปกติจะอยู่ที่ 60-100 ครั้ง/นาที ความไม่สัมพันธ์กันระหว่างห้องบนและห้องล่างนี้ เป็นความเสี่ยงสูงที่อยู่ ๆ หัวใจจะหยุดเต้นได้
หัวใจเต้นผิดจังหวะ สามารถแบ่งได้เป็น 3 ประเภท ตามอัตราการเต้นของหัวใจ ดังนี้
- หัวใจเต้นเร็ว (Tachycardia) คือ มีชีพจรมากกว่า 100 ครั้ง/นาที ทำให้รู้สึกหายใจไม่อิ่ม
- หัวใจเต้นช้า (Bradycardia) คือ มีชีพจรต่ำกว่า 60ครั้ง/นาที ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ ส่งให้ผลให้หน้ามืด เป็นลมได้
- หัวใจสั่นพริ้ว (Atrial Fibrillation) ชีพจรจะเต้นไม่เป็นจังหวะ มีความเสี่ยงสูงที่จะเป็นโรคหลอดเลือดสมองตีบเนื่องจากลิ่มเลือดอาจหลุดจากห้องหัวใจไปอุดตันที่สมอง
อาการของคุณไพศาลค่อนข้างซับซ้อน เนื่องจากมีทั้งภาวะหัวใจเต้นช้า และหัวใจห้องบนเต้นพลิ้วร่วมกัน อีกทั้งยังต้องพิจารณาความเสี่ยงของโรคหลอดเลือดหัวใจตีบที่อาจซ่อนอยู่ คุณหมอศนิศรา จึงได้มีการปรึกษาร่วมกับ รศ.นพ. สุวัจชัย พรรัตนรังสี แพทย์ผู้ชำนาญด้านการสวนหัวใจและหลอดเลือด เพื่อวางแผนตรวจประเมินหลอดเลือดหัวใจด้วยการฉีดสี
แต่เนื่องจากขั้นตอนของการฉีดสีนั้น ปกติแล้วจะทำให้หัวใจเต้นช้าลงหรือในบางกรณีอาจหยุดเต้นได้ ซึ่งมีโอกาสเสี่ยงสำหรับคุณไพศาลซึ่งมีภาวะหัวใจเต้นช้าอยู่แล้ว ทีมแพทย์จึงพิจารณาให้ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจก่อน เพื่อควบคุมจังหวะการเต้นของหัวใจให้ปลอดภัย และให้ยาละลายลิ่มเลือดเพื่อลดความเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) แล้วพักฟื้นเป็นเวลา 1 เดือน ค่อยกลับมาตรวจประเมินหลอดเลือดหัวใจด้วยการฉีดสี
เมื่อครบกำหนดเวลาพักฟื้น คนไข้กลับมาฉีดสีก็พบว่ามี เส้นเลือดหัวใจตีบหลายเส้น และมีหินปูนจำนวนมากเกาะที่ผนังหลอดเลือดหัวใจดังนั้น คุณหมอจึงได้พิจารณาการผ่าตัดทำบายพาสหัวใจ (Coronary Artery Bypass Grafting: CABG) แทนการทำบอลลูนและใส่ขดลวด (Percutaneous coronary intervention: PCI)
การผ่าตัดทำบายพาสหัวใจ (CABG)
นพ. สุพิชฌาย์ วงศ์มณี ศัลยแพทย์หัวใจ เฉพาะทางด้านการผ่าตัดโรคหัวใจและทรวงอก ผู้ทำการผ่าตัด ได้ให้ความรู้เกี่ยวกับการผ่าตัดทำบายพาสหัวใจว่า “การรักษาด้วยการทำบายพาส เราจะเชื่อมตัวเส้นเลือด เสมือนว่าทำถนนเบี่ยงข้ามจุดที่มันตีบไป และให้เลือดไหลลงมายังตำแหน่งตรงปลายได้ โดยไม่ไปยุ่งกับจุดที่มันตีบ กล้ามเนื้อหัวใจก็จะได้รับเลือดเต็มที่และสามารถซ่อมแซมส่วนที่มันสึกหรอไปได้…” ซึ่งการทำบายพาสหัวใจ หากดูแลสุขภาพของตนเป็นอย่างดี ก็สามารถยืดอายุออกไปได้อีกมากกว่า 20 ปี และด้วยประสบการณ์และความชำนาญของทีมแพทย์ ทำให้การผ่าตัดสำเร็จไปได้ด้วยดี ในระยะเวลาไม่เกิน 3 ชั่วโมง
การผ่าตัดทำบายพาสนั้น จะเป็นการผ่าตัดแบบเปิดหน้าอก ซึ่งอาจทำให้หลายคนวิตกกังวลกับการต้องเข้ารับการรักษา แต่คุณไพศาลเองก็ได้แบ่งปันประสบการณ์การผ่าตัดครั้งนี้ไว้ว่า “เคยได้ยินว่า การผ่าตัดบายพาสจะต้องนำหัวใจมาทำแบบนั้นแบบนี้ บางคนบอกว่าน่ากลัว แต่พอทำมาก็ไม่มีอะไรน่ากลัวเลย หมอก็ดูแลดี ไม่บอบช้ำเลย ออกมาก็ใช้ชีวิตได้ปกติ ออกกำลังกายได้ปกติ…”
ข้อความจากนักวิ่งวัยเก๋า
สุดท้ายนี้ คุณไพศาลก็อยากจะฝากถึงนักกีฬาวิ่งด้วยกัน เพราะนักวิ่งบางคนลงสนามแข่งอย่างสนุกสนาน แต่อาจจะลืมตัวคิดว่าตัวเองสุขภาพแข็งแรงแล้ว คิดว่าไม่เป็นอะไร แต่หากเป็นขึ้นมาแล้วก็อาจอันตรายถึงชีวิตได้ ดังนั้นก็ควรที่จะมาพบแพทย์ ตรวจสุขภาพ เพื่อเฝ้าระวังภัยเงียบที่อาจเกิดขึ้นได้แต่เนิ่น ๆ