เมดพาร์ค ชวนรู้ทัน “ภาวะเสียชีวิตกะทันหัน”
เจาะลึกความเสี่ยงจาก หัวใจ สมอง และ การนอนหลับ
ในยุคที่วิถีชีวิตเต็มไปด้วยความเร่งรีบ หลายคนอาจมองข้ามสัญญาณของร่างกาย เช่น อาการเหนื่อยง่าย ใจสั่น หรือหน้ามืดเป็นครั้งคราว และมองว่าเป็นเพียงความอ่อนล้าจากการใช้ชีวิตประจำวัน แต่ในความเป็นจริงแล้ว อาการเล็กน้อยเหล่านี้อาจเป็น “สัญญาณเตือน” ของสิ่งที่รุนแรงกว่านั้น นั่นคือ “ภาวะเสียชีวิตกะทันหัน” (Sudden Death) ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้โดยไม่ทันรู้ตัว และนำไปสู่การสูญเสียในเวลาเพียงไม่กี่นาที
เพื่อยกระดับความเข้าใจของประชาชน โรงพยาบาลเมดพาร์ค จึงจัดงานแถลงข่าว “รู้ทันภาวะเสียชีวิตกะทันหัน เข้าใจความเสี่ยงจากหลายระบบของร่างกาย” โดยมีแพทย์ผู้ชำนาญการจากหลากหลายสาขา มาร่วมให้ความรู้เชิงลึกเกี่ยวกับสาเหตุ และแนวทางป้องกันภาวะเสียชีวิตกะทันหันอย่างมีประสิทธิภาพ
มองให้ลึกกว่าที่เห็น เมื่อ “Sudden Death” อยู่ใกล้ตัวกว่าที่คิด
นพ.พงษ์พัฒน์ ปธานวนิช กรรมการผู้จัดการ โรงพยาบาลเมดพาร์ค กล่าวถึงเจตนารมณ์ของการจัดงานว่า “โรงพยาบาลต้องการผลักดันให้ประชาชนหันมาให้ความสำคัญกับการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันมากขึ้น เพราะภาวะเสียชีวิตกะทันหันไม่ได้เกิดขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุเสมอไป หากแต่เป็นผลลัพธ์ของความเสี่ยงที่สะสมอยู่ในร่างกาย ซึ่งสามารถตรวจพบและบริหารจัดการได้ หากได้รับการประเมินอย่างเหมาะสมตั้งแต่เนิ่น ๆ”
ภาวะเสียชีวิตกะทันหัน คืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร?
พญ.สุรีย์รัตน์ ปันยารชุน แพทย์ผู้ชำนาญการด้านโรคหัวใจและหลอดเลือด อธิบายว่า “ภาวะเสียชีวิตกะทันหัน คือการเสียชีวิตที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วโดยไม่คาดคิด มักเกิดภายในช่วงเวลาสั้น ๆ หลังเริ่มมีอาการผิดปกติ โดยสาเหตุสำคัญมักเกี่ยวข้องกับภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน ซึ่งทำให้การไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงสมองและอวัยวะสำคัญหยุดชะงัก และอาจนำไปสู่การเสียชีวิตได้ภายในไม่กี่นาที”
แม้คนทั่วไปจะเข้าใจว่า Sudden Death เป็นเหตุการณ์ที่ดูเหมือนไม่มีสัญญาณเตือน แต่ในความเป็นจริงแล้วร่างกายมักแสดงอาการบางอย่างมาก่อน เช่น ใจสั่น เหนื่อยผิดปกติ แน่นหน้าอก หรือมีอาการวูบบ่อย ๆ ซึ่งส่วนใหญ่มักถูกละเลย ทั้งที่หากเข้ารับการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดเพียงพอ ก็จะสามารถวางแผนรักษาและลดการเสียชีวิตกะทันหันได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เจาะลึก 3 ระบบสำคัญ จุดเชื่อมโยงของความเสี่ยงที่หลายคนมองข้าม
หนึ่งในประเด็นสำคัญที่ถูกเน้นย้ำในงานครั้งนี้ คือ ภาวะเสียชีวิตกะทันหันไม่ได้มีสาเหตุจาก “หัวใจ” เพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับหลายระบบสำคัญของร่างกาย
1. ระบบหัวใจและหลอดเลือด: ปัจจัยหลักที่พบบ่อยที่สุด
พญ.ปิยะนาฏ ปรียานนท์ แพทย์ผู้ชำนาญการด้านโรคหัวใจและหลอดเลือด ระบุว่า “ประมาณ 80–90% ของผู้ป่วยภาวะ Sudden Death มีความเกี่ยวข้องกับระบบหัวใจและหลอดเลือด โดยเฉพาะภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ซึ่งอาจเกิดขึ้นได้แม้ในผู้ที่ดูแข็งแรง นักกีฬาอาชีพ หรือผู้ที่ไม่เคยมีอาการใด ๆ มาก่อน”
นอกจากนี้ โรคหัวใจบางชนิดสามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรม และอาจไม่แสดงอาการผิดปกติใด ๆ ตลอดช่วงชีวิต จนกระทั่งเกิดเหตุการณ์รุนแรงอย่างภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะเฉียบพลัน ซึ่งเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของภาวะเสียชีวิตกะทันหัน เช่น กลุ่มโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะจากพันธุกรรม ได้แก่ Long QT Syndrome และ Brugada Syndrome หรือ โรคกล้ามเนื้อหัวใจหนาผิดปกติ (Hypertrophic Cardiomyopathy)
ดังนั้น หากมีคนในครอบครัวเสียชีวิตกะทันหัน โดยไม่ทราบสาเหตุก่อนอายุ 50 ปี ญาติผู้เสียชีวิตในครอบครัวนั้น ก็ควรตรวจประเมินความเสี่ยงเชิงลึก เนื่องจากอาจมีความเกี่ยวข้องกับโรคหัวใจทางพันธุกรรมที่ซ่อนอยู่
2. ระบบประสาทและสมอง: ศูนย์ควบคุมที่ส่งผลต่อหัวใจโดยตรง
น.อ. นพ.อุดม สุทธิพนไพศาล ร.น. แพทย์ผู้ชำนาญการด้านประสาทวิทยา โรคหลอดเลือดสมอง และรังสีร่วมรักษาระบบประสาท ย้ำถึงความสำคัญของการทำงานร่วมกันของสมองและหัวใจว่า “สมองและระบบประสาทมีบทบาทสำคัญในการควบคุมการทำงานของหัวใจ โดยเฉพาะในกรณีของโรคหลอดเลือดสมอง เช่น ภาวะเลือดออกในสมองอย่างรุนแรง ซึ่งสามารถกระทบต่อระบบประสาทอัตโนมัติ และนำไปสู่ภาวะหัวใจหยุดเต้นได้ในเวลาอันสั้น”
3. การนอนหลับ: ปัจจัยเงียบที่ถูกมองข้าม
ผศ. นพ.จิรยศ จินตนาดิลก แพทย์ผู้ชำนาญการด้านเวชศาสตร์การนอนหลับ และเวชศาสตร์โรคปอด เปิดเผยว่า “อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่หลายคนไม่รู้ว่าเกี่ยวข้องกับภาวะ Sudden Death คือ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Sleep Apnea) ซึ่งส่งผลให้ระดับออกซิเจนในเลือดลดลงเป็นระยะ ๆ ทำให้หัวใจต้องทำงานหนักขึ้น และเพิ่มโอกาสเกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ โดยเฉพาะในช่วงกลางคืนที่หลายคนไม่อาจสังเกตได้”
เปลี่ยน “ความเสี่ยงที่มองไม่เห็น” ให้เป็นการป้องกันที่วางแผนได้
แม้ภาวะเสียชีวิตกะทันหันจะดูเหมือนเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นรวดเร็วและคาดการณ์ไม่ได้ แต่ในทางการแพทย์ ความเสี่ยงเหล่านี้สามารถประเมินได้ผ่านการตรวจคัดกรองเชิงลึก โดยเฉพาะในกลุ่มที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น ประวัติครอบครัว โรคประจำตัว หรือพฤติกรรมการใช้ชีวิต
พญ.สุรีย์รัตน์ ย้ำเพิ่มเติมว่า “การตรวจคัดกรองที่ครอบคลุมสามารถช่วยลดความเสี่ยงการเสียชีวิตกะทันหันได้อย่างมีนัยสำคัญ ทั้งในกลุ่มคนทั่วไปและกลุ่มเสี่ยงสูง โดยแนวทางสำคัญคือการประเมินแบบเฉพาะเจาะจง (Targeted Screening) ซึ่งครอบคลุมทั้งระบบหัวใจ สมอง การนอนหลับ และความเสี่ยงทางพันธุกรรม เพื่อค้นหาความผิดปกติที่ซ่อนอยู่เงียบ ๆ ในร่างกายได้ลึกถึงระดับยีน ช่วยลดความเสี่ยงในกลุ่มผู้ที่มีความเสี่ยงสูงได้ 60 - 80%”
ดังนั้น สิ่งสำคัญไม่ใช่แค่การรับรู้ความเสี่ยง แต่คือการเข้าใจสัญญาณเตือนและลงมือวางแผนดูแลสุขภาพตั้งแต่วันนี้ เพื่อเปลี่ยนความไม่แน่นอนในอนาคต ให้กลายเป็นความเสี่ยงที่เราสามารถควบคุมได้อย่างมั่นใจ
