ตาบอดชั่วคราว จากการขาดเลือดที่จอประสาทตา (Amaurosis Fugax)

ตาบอดชั่วคราว จากการขาดเลือดที่จอประสาทตา  (Amaurosis Fugax) คืออะไร?

ภาวะตาบอดชั่วคราว จากการขาดเลือดที่จอประสาทตา (Amaurosis Fugax) คือ ภาวะสูญเสียการมองเห็นแบบเฉียบพลัน ชั่วคราว และไม่มีอาการเจ็บตาร่วมด้วย เกิดจากการที่เลือดไปเลี้ยงจอประสาทตาไม่เพียงพอในช่วงเวลาสั้น ๆ อาจเกิดกับดวงตาข้างเดียวหรือทั้งสองข้างก็ได้ แต่ส่วนมากจะมีอาการข้างเดียว หากมีอาการสองข้างจำเป็นต้องหาสาเหตุอื่นร่วมด้วย โดยเฉพาะจากระบบประสาทสมองและหลอดเลือด ระดับความรุนแรงมีตั้งแต่การมองเห็นพร่ามัวเพียงบางส่วน ไปจนถึงการสูญเสียการมองเห็นทั้งหมดชั่วขณะ

ภาวะนี้เป็นหนึ่งในกลุ่มภาวะตาบอดชั่วคราว ซึ่งมีชื่อเรียกอื่น ๆ ได้แก่

• Transient monocular visual loss 
• Temporary monocular blindness
• Transient binocular vision loss

สาเหตุหรือปัจจัยกระตุ้นอาการมีตั้งแต่ภาวะที่ไม่รุนแรงไปจนถึงสัญญาณเตือนของโรคหลอดเลือดสมอง อย่างไรก็ตามการสูญเสียการมองเห็นอย่างเฉียบพลันไม่ว่ากรณีใดก็ตามถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ ควรรีบเข้ารับการตรวจวินิจฉัยโดยเร็ว เพื่อค้นหาความผิดปกติที่อาจเป็นสาเหตุแฝงได้

อาการตาบอดชั่วคราวจากการขาดเลือด มีอะไรบ้าง?

อาการตาบอดชั่วคราวจากการขาดเลือดที่จอประสาทตา (Amaurosis Fugax) มักเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลัน และหายได้เองภายในไม่กี่นาที โดยมีลักษณะสำคัญดังนี้:

• ตาพร่ามัวเฉียบพลัน มองเห็นไม่ชัดเจนอย่างกะทันหัน
• การมองเห็นมืดลงหรือดับลง อาจเกิดในตาข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง
• เหมือนมีม่านหรือเงาดำบังสายตา โดยเงาอาจเลื่อนลงจากด้านบนหรือด้านข้าง
• สูญเสียการมองเห็นชั่วคราว อาจหายไปบางส่วนหรือทั้งหมด และมักเกิดขึ้นเพียงระยะเวลาสั้น ๆ (วินาทีถึงนาที) ก่อนจะกลับมาเป็นปกติ

ภาวะตาบอดชั่วคราวจากการขาดเลือดที่จอประสาทตาเกิดจากสาเหตุใด?

สาเหตุหลักของภาวะตาบอดชั่วคราวจากการขาดเลือดที่จอประสาทตา เกิดจากการที่หลอดเลือดในตาขาดเลือดอย่างเฉียบพลันโดยอาจมีที่มาจากดังปัจจัยต่อไปนี้:

• ลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือด การฉีดขาดของผนังหลอดเลือดแดงคาโรติด ภาวะหลอดเลือดแดงแข็งตีบจากไขมัน
• ภาวะหลอดเลือดหดเกร็งชั่วคราว
• โรคอื่น ๆ เช่น 
  
  • โรคหลอดเลือดสมอง หรือภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว (Transient Ischemic Attack: TIA)
  • โรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเองและภาวะอักเสบ เช่น หลอดเลือดแดงขมับอักเสบ 
  • ภาวะเลือดไปเลี้ยงไม่พอหรือภาวะเลือดหนืดผิดปกติ

ปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงของภาวะตาบอดชั่วคราวจากการขาดเลือดที่จอประสาทตามีอะไรบ้าง?

• โรคหัวใจ
• ไขมันในเลือดสูง
• ความดันโลหิตสูง
• ภาวะหลอดเลือดแดงที่คอตีบ
• โรคเบาหวาน
• อายุที่มากขึ้น โดยผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไปมีความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสูงขึ้น
• มีประวัติภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว
• การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก และการใช้สารเสพติดบางชนิด เช่น โคเคน ส่งผลให้ระบบไหลเวียนโลหิตทำงานหนัก

ตาบอดชั่วคราวจากการขาดเลือด เสี่ยงโรคอะไร? 

ภาวะร่วมที่มักพบพร้อมกับ ตาบอดชั่วคราวจากการขาดเลือด (amaurosis fugax) เป็นสัญญาณเตือนของโรคหลอดเลือดรุนแรง โดยเฉพาะโรคหลอดเลือดสมองและหัวใจ

• โรคหลอดเลือดสมองชนิดขาดเลือด
• กล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน
• ภาวะล้มเหลวของระบบหลอดเลือดทั่วร่างกาย

ตาบอดชั่วคราวจากการขาดเลือด ต้องตรวจอะไรบ้าง?

• การตรวจร่างกาย เพื่อตรวจประเมินสุขภาพและระบบประสาทอย่างละเอียด 
• การตรวจเลือด เช่น การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) การตรวจระดับน้ำตาลในเลือดเพื่อคัดกรองโรคเบาหวาน และการตรวจการแข็งตัวของเลือดเพื่อประเมินความเร็วในการเกิดลิ่มเลือด
• การตรวจตัวชี้วัดการอักเสบ เช่น C-reactive protein (CRP) และอัตราการตกตะกอนเม็ดเลือดแดง (ESR) เพื่อช่วยตรวจภาวะการอักเสบของร่างกาย
• อัลตราซาวด์ตรวจหลอดเลือดแดงใหญ่ที่คอ (Doppler Ultrasound)
• MRI หรือ CT scan เพื่อหาสัญญาณของโรคหลอดเลือดสมอง หรือความผิดปกติของโครงสร้างสมองและหลอดเลือด
• การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG/EKG) เพื่อตรวจดูการทำงานของไฟฟ้าและจังหวะการเต้นของหัวใจ
• Holter monitor เครื่องบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจ 24 ชม ช่วยตรวจจับภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ซึ่งอาจตรวจไม่พบในการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจแบบมาตรฐาน

ตาบอดชั่วคราวจากการขาดเลือด มีวิธีการรักษาอย่างไร

• การรักษาฉุกเฉิน
  

  หากตาบอดชั่วคราวเกิดจาก โรคหลอดเลือดสมองชนิดขาดเลือด หรือ ภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว แพทย์จะให้การรักษาอย่างเร่งด่วน เพื่อลดความเสียหายของสมองและป้องกันภาวะแทรกซ้อน โดยอาจพิจารณา:
  • การให้ยาละลายลิ่มเลือด
  • การให้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด

• การรักษาโรคที่เป็นสาเหตุของอาการ

  หลอดเลือดแดงอักเสบ (Giant Cell Arteritis) จำเป็นต้องให้ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ขนาดสูงโดยเร็ว เพื่อลดการอักเสบของหลอดเลือด และป้องกันการสูญเสียการมองเห็นอย่างถาวร

การรักษาจะขึ้นอยู่กับสาเหตุที่แท้จริง ดังนั้นผู้ที่มีอาการตาบอดชั่วคราวควรรีบพบแพทย์โดยเร็ว เพื่อป้องกันความเสี่ยงต่อโรคร้ายแรง เช่น โรคหลอดเลือดสมอง

ป้องกันตาบอดชั่วคราวจากการขาดเลือดได้อย่างไร?

การป้องกันตาบอดชั่วคราวจากการขาดเลือด เน้นการควบคุมปัจจัยเสี่ยงของโรคหลอดเลือด เช่น ความดัน ไขมัน และน้ำตาลในเลือด ควบคู่กับการปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิต

• ควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม (ไม่เกิน 120/80 หรือ 130/80 มม.ปรอท) ความดันโลหิตสูงเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ของผนังหลอดเลือดเสียหายและอุดตัน
• ควบคุมระดับคอเลสเตอรอล การลดระดับไขมันเลว (LDL) ช่วยลดการสะสมของคราบไขมันในหลอดเลือดคาโรติด
• ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้คงที่ เพื่อป้องกันหลอดเลือดขนาดเล็กที่ไปเลี้ยงดวงตา ไม่ให้เปราะหรือเกิดการอุดตันได้ง่าย
• รับประทานอาหารที่ดีต่อหลอดเลือด เช่น อาหารเมดิเตอร์เรเนียน อาหาร plant-based ธัญพืชไม่ขัดสี และไขมันดีอย่างน้ำมันมะกอก ควรรับประทานปลา เช่น แซลมอนหรือแมคเคอเรล สัปดาห์ละ 2 ครั้งเพื่อลดการอักเสบของหลอดเลือด พร้อมหลีกเลี่ยงอาหารแปรรูปและลดการบริโภคโซเดียม 
• เลิกสูบบุหรี่ เนื่องจากบุหรี่เป็นหนึ่งในปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงของภาวะหลอดเลือดแข็งและตีบ (atherosclerosis)
• ออกกำลังกายหนักระดับปานกลางอย่างน้อยวันละ 30 นาที เช่น เดินเร็ว เพื่อช่วยให้การไหลเวียนเลือดดีขึ้นและเสริมความแข็งแรงของหัวใจ
• ควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม
• จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์ เพื่อลดความเสี่ยงของความดันโลหิตสูงและภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ 
• ตรวจสุขภาพดวงตาเป็นประจำทุกปี ซึ่งอาจช่วยให้ตรวจพบภาวะหลอดเลือดตีบได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ก่อนที่จะเกิดภาวะตาพร่าหรือมองไม่เห็น
• รับประทานยาตามแผนการรักษาที่แพทย์โรคหัวใจกำหนดอย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะยาละลายลิ่มเลือด หรือยาลดไขมันในเลือด

คำถามที่ควรถามแพทย์เมื่อมีอาการตาบอดชั่วคราว

การเตรียมคำถามก่อนพบแพทย์จะช่วยให้ผู้ป่วยเข้าใจอาการ สาเหตุ และแนวทางการรักษาได้ชัดเจนมากขึ้น โดยอาจพิจารณาถามคำถามต่อไปนี้:

• อาการครั้งนี้เกี่ยวข้องกับโรคของหัวใจ หลอดเลือด หรือระบบประสาทที่รุนแรงหรือไม่?
• มีอาการใดบ้างที่ถือเป็น “สัญญาณอันตราย” และควรรีบมาพบแพทย์ทันที?
• แนวทางการรักษาใดเหมาะสมและปลอดภัยที่สุดสำหรับกรณีของฉัน?
• แผนการรักษาในระยะสั้นและระยะยาวเป็นอย่างไร?
• จำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติม เช่น การตรวจเลือด หรือการตรวจด้วยภาพ (MRI, CT scan) หรือไม่?
• ยาที่ได้รับมีผลข้างเคียงหรืออาการไม่พึงประสงค์ใดที่ควรเฝ้าระวัง?

คำแนะนำจากแพทย์ของโรงพยาบาลเมดพาร์ค

หากมีอาการตามัวชั่วขณะ หรือรู้สึกเหมือนมีม่านสีดำเคลื่อนผ่านบังสายตา อาจเป็นสัญญาณเตือนของความผิดปกติของระบบหลอดเลือด แม้อาการจะหายไปเองภายในไม่กี่วินาที ก็ไม่ควรมองข้าม

การสูญเสียการมองเห็นอย่างเฉียบพลัน ไม่ว่าจะมีอาการปวดร่วมด้วยหรือไม่ ถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ ควรรีบเข้ารับการประเมินโดยแพทย์โดยเร็ว การวินิจฉัยตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ช่วยให้สามารถระบุสาเหตุของการอุดตัน และลดความเสี่ยงของการสูญเสียการมองเห็นถาวร รวมถึงช่วยป้องกันการเกิดซ้ำของอาการได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การไม่ละเลยอาการเพียงชั่วครู่ อาจช่วยป้องกันโรคร้ายแรง เช่น โรคหลอดเลือดสมองได้