เสียชีวิตขณะหลับ (Sudden Unexplained Nocturnal Death Syndrome)
เสียชีวิตขณะหลับ (Sudden unexplained nocturnal death syndrome) คือ อาการเสียชีวิตกะทันหันขณะหลับโดยไม่ทราบสาเหตุ โดยแทบไม่มีอาการหรือสัญญาณเตือนล่วงหน้า ซึ่งสันนิษฐานว่าอาจเกิดจากโรคทางพันธุกรรม หรือปัญหาด้านสุขภาพบางประการที่ผู้เสียชีวิตไม่เคยทราบและไม่เคยได้รับการตรวจวินิจฉัยมาก่อน เช่น โครงสร้างหัวใจผิดปกติแต่กำเนิด คลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติรุนแรง เลือดออกในสมอง หรือภาวะเสียชีวิตกะทันหันจากโรคลมชัก ภาวะเสียชีวิตขณะหลับ เกิดขึ้นได้ทุกช่วงวัยตั้งแต่ทารก คนหนุ่มสาว จนถึงผู้ใหญ่ พบในเพศชายมากกว่าเพศหญิง และเกิดขึ้นได้แม้กับผู้ที่ภายนอก แลดูแข็งแรง สุขภาพดี การตรวจคัดกรองความเสี่ยง จึงมีความสำคัญ เพื่อป้องกันก่อนเกิดความสูญเสีย
เสียชีวิตขณะหลับ สาเหตุเกิดจากอะไร
สาเหตุของภาวะเสียชีวิตขณะหลับ ครอบคลุมถึงกลุ่มภาวะทางการแพทย์ที่นำไปสู่การเสียชีวิตอย่างเฉียบพลันโดยไม่ทันคาดคิด ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากกลุ่มโรคหัวใจ ทั้งกลุ่มความผิดปกติที่เกิดจากพันธุกรรมและกลุ่มที่ไม่ได้เกิดจากพันธุกรรม และยังอาจเกิดจากโรคหรือภาวะอื่น ๆ ที่ไม่ใช่กลุ่มโรคหัวใจ รวมถึงการใช้ยาบางชนิด และปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม ได้แก่
1. กลุ่มความผิดปกติของหัวใจที่เกิดจากพันธุกรรม (Genetic cardiac conditions) เช่น
- โรคกล้ามเนื้อหัวใจหนาตัวผิดปกติ (HCM) ที่ทำให้เลือดไหลเวียนติดขัด ส่งผลให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ เกิดภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน (SCD) และเสียชีวิตกะทันหัน
- บรูกาดาซินโดรม (Brugada syndrome) เกิดจากคลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ ส่งผลให้หัวใจห้องล่างเต้นผิดจังหวะรุนแรง หัวใจหยุดสูบฉีดและหยุดเต้นกะทันหัน และทำให้เสียชีวิตขณะหลับ
- โรค Long QT syndrome เกิดจากระบบนำไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ ส่งผลให้หัวใจเต้นผิดปกติ เกิดอาการหมดสติ และนำไปสู่การเสียชีวิตกะทันหัน
- ภาวะหัวใจห้องล่างเต้นผิดจังหวะรุนแรง (VF) เกิดจากกระแสไฟฟ้าหัวใจห้องล่างไหลเร็ว จังหวะที่ไม่สม่ำเสมอ ทำให้หัวใจสูบฉีดไม่เต็มที่ หัวใจห้องล่างเต้นแผ่วระรัว หัวใจหยุดเต้นกะทันหัน และเสียชีวิต
2. กลุ่มความผิดปกติของหัวใจที่ไม่ได้เกิดจากพันธุกรรม (Non-genetic cardiac conditions) เช่น
- หัวใจล้มเหลว หัวใจวายเฉียบพลัน
- ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะเฉียบพลัน
- กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบเฉียบพลัน
- โรคลิ้นหัวใจเอออร์ติกตีบ
- ภาวะหลอดเลือดแดงใหญ่ฉีกขาด
3. ภาวะหรือโรคอื่น ๆ ที่ไม่ใช่โรคหัวใจ (Non-cardiac conditions) เช่น
- โรคลมชัก
- เลือดออกในสมอง
- โรคหลอดเลือดสมอง
- หลอดเลือดสมองโป่งพอง
- เยื่อหุ้มสมองอักเสบ ฝีในสมอง
- ความดันโลหิตสูงวิกฤติ
- ภูมิแพ้ชนิดรุนแรงเฉียบพลัน
- ภาวะลิ่มเลือดอุดตันในปอด
- หยุดหายใจขณะหลับ
4. ยาบางชนิดที่รบกวนคลื่นไฟฟ้าหัวใจ หรือส่งผลกระทบต่อจังหวะการเต้นหัวใจ เช่น
- ยานอนหลับ
- ยาคลายเครียด
- สารเสพติด เช่น โคเคน
5. ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม เช่น
- ขาดวิตามินบี 1
- ขาดโพแทสเซียม
6. เพศชาย (อายุระหว่าง 35-50 ปี) เสียชีวิตกะทันหันจากภาวะเสียชีวิตขณะหลับ เนื่องจากภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันมากกว่าเพศหญิงถึง 3.7 เท่า (เพศชาย 56% เพศหญิง 44%)
7. เชื้อชาติ ประชากรชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และชาวญี่ปุ่นมีอัตราการเสียชีวิตขณะหลับ จากสาเหตุโรคไหลตาย หรือบรูกาดาซินโดรมสูงกว่าชาติพันธุ์อื่น ๆ นอกจากนี้ จากสถิติยังพบว่า ชาวเอเชีย มีอัตราการเสียชีวิตจากภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะเฉียบพลัน สูงกว่าชาติพันธุ์อื่น ๆ อีกด้วย
เสียชีวิตขณะหลับ มีอาการหรือสัญญาณเตือนหรือไม่
โดยทั่วไป ภาวะเสียชีวิตขณะหลับมักไม่มีอาการหรือสัญญาณเตือนที่ชัดเจน การเสียชีวิตมักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วแบบไม่ทันตั้งตัว อย่างไรก็ตาม ผู้ที่เสียชีวิตหลายรายมักมีอาการนำมาก่อน ซึ่งส่วนใหญ่มักคล้ายคลึงกับอาการของกลุ่มโรคหัวใจที่เป็นสาเหตุส่วนใหญ่ของการเสียชีวิตขณะหลับ เช่น
- ใจสั่น หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ
- มึนงง วิงเวียนศีรษะ
- ปวดหัวเฉียบพลันแบบสายฟ้าฟาด
- เจ็บแน่นหน้าอก
- หายใจถี่ หายใจดัง หายใจลำบาก
- ริมฝีปาก ใบหน้าเขียวคล้ำ
- เหงื่อออกมากผิดปกติ
- เป็นลม หมดสติ
- ชัก แขนขาเกร็งเหมือนโรคลมชัก
หากพบผู้ที่มีอาการเหล่านี้พร้อมกับหมดสติ ล้มลงเฉียบพลัน และไม่มีชีพจรหรือลมหายใจ ให้รีบโทร 1669 เพื่อขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ หรือโทรติดต่อแผนกฉุกเฉินของ รพ. ที่ใกล้ที่สุด และทำ CPR กู้ชีพทันที
ใครที่มีความเสี่ยงภาวะเสียชีวิตขณะหลับ
- ผู้ที่มีประวัติบุคคลในครอบครัวเสียชีวิตขณะหลับทั้งที่ทราบและไม่ทราบสาเหตุ
- ผู้ที่มีประวัติเป็นโรคหัวใจ เช่น บรูกาดาซินโดรม หลอดเลือดหัวใตตีบ หัวใจเต้นผิดจังหวะ กล้ามเนื้อหัวใจหนาตัวผิดปกติ โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด
- เพศชาย
- ผู้ที่มีโรคประจำตัว ดังนี้
- ความดันโลหิตสูง
- ไขมันในเลือดสูง
- เบาหวาน
- โรคอ้วน
- โรคไตเรื้อรัง
- โรคลมชัก
- โรคหลอดเลือดสมอง (สโตรก)
- ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
- มีระดับโพแทสเซียมในเลือดต่ำ ขาดวิตามินบี 1 รุนแรง
- สูบบุหรี่ หรือใช้สารเสพติด เช่น โคเคน หรือแอมเฟตามีน
- ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ ทานอาหารที่ไม่มีประโยชน์ และไม่ออกกำลังกาย
- ใช้ยาบางชนิด เช่น ยาปฏิชีวนะ ยาขับปัสสาวะ ยานอนหลับ บางชนิด หรือลิเทียม
ภาวะเสียชีวิตขณะหลับ วินิจฉัยความเสี่ยงได้อย่างไร
โดยปกติ ความเสี่ยงในการเกิดภาวะเสียชีวิตขณะหลับ มักได้รับการวินิจฉัยเมื่อเกิดภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันไปแล้ว และนำส่ง รพ. ได้ทันก่อนเสียชีวิต โดยเมื่อถึงมือแพทย์ แพทย์จะตรวจร่างกาย และตรวจเฉพาะทางอย่างละเอียดเพื่อหาความผิดปกติ เช่น
- ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ EKG/ECG (Electrocardiogram) หาความผิดปกติของคลื่นไฟฟ้าหัวใจ หัวใจเต้นผิดจังหวะ กล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ โรค Long QT syndrome หรือความเสี่ยงในการเกิดภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน
- ตรวจเอคโค่หัวใจ (Echocardiogram) หาความผิดปกติของโครงสร้างและการทำงานของหัวใจ เพื่อค้นหากลุ่มโรคหัวใจ เช่น โรคลิ้นหัวใจเอออร์ติกตีบ ลิ้นหัวใจย้วย หัวใจพิการแต่กำเนิด เยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ หรือหลอดเลือดแดงใหญ่ฉีกขาด
- ตรวจหลอดเลือดสมอง (Cerebral angiogram) หาตำแหน่งหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน ลิ่มเลือดอุดตันในสมอง โรคหลอดเลือดแดงแข็ง หรือหลอดเลือดสมองโป่งพอง ที่อาจทำให้เกิดเลือดออกในสมอง และนำไปสู่โรคหลอดเลือดสมอง หรือสโตรก
ภาวะเสียชีวิตขณะหลับ รักษาได้ไหม
ภาวะเสียชีวิตขณะหลับ และไหลตาย ยังไม่พบวิธีการรักษา ซึ่งจากผลการตรวจวินิจฉัยหาสาเหตุการเสียชีวิตของผู้ที่เสียชีวิตขณะหลับ หรือเป็นโรคไหลตายจำนวนมาก พบว่าส่วนใหญ่ ไม่เคยทราบว่าตนมีความเสี่ยงหรือความผิดปกติของร่างกายอยู่ จนกระทั่งได้เสียชีวิตขณะหลับไป มีเพียงผู้ที่โชคดีส่วนน้อยเท่านั้น ที่ถึงมือแพทย์ได้ทันเวลาจนสามารถกู้ชีพได้สำเร็จ และนำไปสู่การตรวจวินิจฉัยหาสาเหตุและได้รับการรักษาที่ตรงกับโรค โดยแพทย์อาจพิจารณาวิธีการรักษา ดังนี้
- การผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นไฟฟ้าหัวใจ (Implantable cardioverter defibrillator: ICD) เครื่อง ICD จะส่งกระแสไฟฟ้าเข้าไปช็อตกระตุ้นหัวใจ เมื่อเกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะหรือหัวใจหยุดเต้น ทำให้หัวใจกลับมาทำงานเป็นปกติ ป้องกันไม่ให้เกิดการเสียชีวิต
- การจี้ไฟฟ้าหัวใจผ่านคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าความถี่สูง (Electro physiologic study and radiofrequency ablation) แพทย์ใส่สายสวนชนิดพิเศษผ่านทางขาหนีบเข้าไปจี้ทำลายวงจรไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ เพื่อรักษาความผิดปกติของระบบไฟฟ้าหัวใจ
- การใส่สายสวนเพื่อเปิดหลอดเลือด (Mechanical thrombectomy) ร่วมกับการให้ยาละลายลิ่มเลือด แพทย์ใส่สายสวนทางหลอดเลือดแดงใหญ่ไปจนถึงบริเวณหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน แล้วลากหรือดูดลิ่มเลือดออกไป เพื่อเปิดหลอดเลือดสมอง
เสียชีวิตขณะหลับ ไหลตาย ป้องกันได้ไหม
ภาวะเสียชีวิตขณะหลับ ไหลตาย ไม่สามารถป้องกันได้ 100% แต่สามารถลดความเสี่ยงได้โดยการตรวจสุขภาพแต่เนิ่น ๆ เพื่อค้นหาความเสี่ยงที่อาจก่อให้เกิดภาวะเสียชีวิตขณะหลับ หรือไหลตายได้ในอนาคต โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มผู้ที่มีบุคคลในครอบครัวเสียชีวิตขณะหลับ เป็นโรคไหลตาย มีอาการของกลุ่มโรคหัวใจ มีการใช้ยาบางชนิดหรือสารเสพติด ผู้ที่ขาดสารอาหาร หรือผู้ที่ทำงานหนัก พักผ่อนน้อย ควบคู่กับการปรับพฤติกรรม ดังนี้
- หลีกเลี่ยงการใช้ยาหรือสารกระตุ้นที่อาจก่อให้เกิดความเสี่ยง (ควรปรึกษาแพทย์)
- หากมีอาการเจ็บแน่นหน้าอก หน้ามืด เป็นลม หรือชักเกร็งบ่อย ๆ ให้รีบพบแพทย์
- จัดท่านอนทารกให้นอนหงายในที่นอนแยก ไม่นอนบนเตียงเดียวกับพ่อแม่ ไม่นำสิ่งของวางบนที่นอนทารก
- ทานอาหารที่มีประโยชน์ พักผ่อนให้เพียงพอ และออกกำลังกายเป็นประจำ
- ผู้ที่เคยได้รับการวินิจฉัยว่ามีความเสี่ยงทุกชนิด ควรมั่นตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ
ตรวจความเสี่ยงภาวะเสียชีวิตกะทันหัน รพ. เมดพาร์ค
ศูนย์โรคหัวใจ โรงพยาบาลเมดพาร์ค กรุงเทพ มีความชำนาญการในการตรวจคัดกรองค้นหาความเสี่ยงภาวะเสียชีวิตกะทันหัน ทั้งกลุ่มโรคหัวใจที่เกิดจากพันธุกรรม กลุ่มโรคหัวใจที่ไม่ได้เกิดจากพันธุกรรม หรือความผิดปกติของหลอดเลือดสมอง รวมถึงปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ที่อาจนำไปสู่การเสียชีวิตอย่างเฉียบพลัน ทั้งการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ ตรวจเวชศาสตร์นิวเคลียร์หัวใจ หรือตรวจหลอดเลือดสมองและคอด้วยเครื่อง MRI และอื่น ๆ ด้วยเทคโนโลยีทางการแพทย์ชั้นนำ และห้องปฏิบัติการสวนหลอดเลือดหัวใจ (Cath Lab) ที่ทันสมัย ในความดูแลของทีมแพทย์เฉพาะทางมากกว่า 40 สาขา ที่พร้อมให้การตรวจวินิจฉัยและรักษาโรคร่วมกันแบบบูรณาการ เพื่อลดความเสี่ยงภาวะเสียชีวิตขณหลับทุกชนิด พร้อมทั้งวางแผนการดูแลสุขภาพเชิงป้องกัน เพื่อให้ผู้รับการตรวจรักษามีสุขภาพร่างกายที่แข็งแรงอย่างยั่งยืน สามารถใช้ชีวิตอยู่กับครอบครัวและคนที่คุณรักไปได้อีกนาน
คำถามที่พบบ่อย
ภาวะเสียชีวิตกะทันหัน ถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้หรือไม่
ภาวะเสียชีวิตกะทันหัน สามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้ ในหลาย ๆ กรณีของการชันสูตรหาสาเหตุการเสียชีวิตของผู้ที่เสียชีวิตกะทันหันขณะหลับโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือกลุ่มผู้ที่ไม่มีอาการของโรคหัวใจที่ชัดเจน แพทย์พบความเชื่อมโยงกับกลุ่มอาการหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันจากภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง (SADS) ซึ่งเกิดจากการนำไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ เช่น โรค Long QT syndrome โรคบรูกาดา หรือโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม (CPVT) และโรค Channelopathies ที่เกิดจากการกลายพันธุ์ของยีนบางชนิด เช่น SCN5A, SCN1B, CACNA1C, หรือ CLCN1 ที่ทำให้ระบบนำไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ ส่งผลให้หัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง และเสียชีวิตขณะหลับ
แพทย์โรคหัวใจ จึงแนะนำให้ผู้ที่สมาชิกในครอบครัวเสียชีวิตกะทันหันขณะหลับโดยไม่ทราบสาเหตุ เข้ารับการตรวจสุขภาพแบบจำเพาะ เพื่อตรวจการทำงานของหัวใจอย่างละเอียดและค้นหายีนความเสี่ยง เพื่อป้องกันการเสียชีวิตด้วยภาวะเสียชีวิตกะทันหัน
ทำไมนักกีฬาที่ร่างกายแข็งแรง หรือคนอายุน้อยบางคน ถึงเสียชีวิตกะทันหัน
ในการสรุปสาเหตุการเสียชีวิตของนักกีฬาอาชีพที่แลดูแข็งแรงสุขภาพดี หรือกลุ่มคนหนุ่มสาวอายุน้อยที่เสียชีวิตกะทันหัน แพทย์พบว่าผู้ที่เสียชีวิตหลายราย เป็นโรคกล้ามเนื้อหัวใจหนาตัวผิดปกติ (HCM) ที่ทำให้เลือดไหลเวียนออกจากหัวใจติดขัด หัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน และเสียชีวิตกะทันหัน โรคหัวใจและหลอดเลือด ที่เกิดจากยีน APOE กลายพันธุ์ หรือโรคกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ (Cardiomyopathies) ที่เกิดจากยีนบางชนิดกลายพันธุ์ เช่น ยีน MYBPC3, MYH7, TTN, LMNA หรือ PKP2 ที่ส่งผลให้หัวใจบีบตัวได้น้อยลง หัวใจคลายตัวได้ไม่ดี ส่งผลให้หัวใจล้มเหลว และเสียชีวิตกะทันหัน การตรวจสุขภาพเชิงป้องกัน จึงมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง